ARTVİN

Türkiye'nin Karadeniz Bölgesinin Doğu Karadeniz bölümünde yer alan Artvin İli'nin doğu ve güneydoğusunda Ardahan, güneyinde Erzurum, batısında Rize, kuzeybatısında Karadeniz, kuzeyinde Gürcistan Cumhuriyeti bulunmaktadır.

Yüzölçümü 7.436 kilometrekare olan ilin Karadeniz'e 34 kilometrelik kıyı uzunluğu, Gürcistan Cumhuriyeti ile de 109 kilometrelik sınır uzunluğu bulunmaktadır.

Artvin, arazi bakımından genel olarak dağlık olup, il genelinde Arhavi ve Hopa kıyı şeridindeki düzlükler dışında ova mevcut değildir. İl sınırları içinde 30'a yakın akarsu ve çok sayıda doğal göl vardır.

Artvin'in 7 ilçesi, 12 belediyesi ve 310 köyü bulunmaktadır. Belediyelerin il merkezi dahil 8'i ilçe, 4'ü de belde belediyesidir. Mevcut 310 köyün ilçelere göre dağılımı ise; Merkez 36, Ardanuç 49, Arhavi 30, Borçka 36, Hopa 29, Murgul 10, Şavşat 61 ve Yusufeli 59 şeklindedir. Köylerin % 97'si orman köyü niteliğindedir. Artvin'de mevcut toplam mezra sayısı ise 427'dir.

EĞİTİM

Artvin'de 2002–2003 eğitim ve öğretim döneminde, 37 okul öncesi eğitim kurumu, 174 ilköğretim okulu, 26 genel ve mesleki lisede toplam 32.507 öğrenci eğitim ve öğretim görmüştür. Aynı dönemde okulların toplam derslik sayısı 1.509, öğretmen sayısı ise 1.826'dır. Taşımalı eğitim kapsamında 134 okul 34 merkeze taşınmıştır. Taşınan öğrenci sayısı ise 2.546'dır.

İl genelinde Milli Eğitim Bakanlığı denetimine bağlı 410 öğrenci kapasiteli 5 adet özel öğrenci yurdu bulunmaktadır. Bu yurtlarda barınan öğrenci sayısı 286'dır.

SAĞLIK

Artvin'de 7 adet devlet hastanesi, 2 adet SSK hastanesi, 1 adet sağlık merkezi, 37 adet sağlık ocağı, 214 adet sağlık evi, 1 adet özel tıp merkezi bulunmaktadır. Sağlık kurumlarında; 29'u uzman, 119'u pratisyen olmak üzere toplam 148 doktor, II diş hekimi, 609 yardımcı sağlık personeli, Hlgenel idare hizmetleri, 214 yardımcı hizmetler ile 231 diğer personel görev yapmaktadır. 11'de sağlık kurumlarına ait toplam 27 adet ambulans mevcuttur. 10 adet yataklı tedavi kurumunda faal yatak sayısı 582 olup, yatak başına düşen kişi sayısı 329, doktor başına düşen kişi sayısı da 1.296'dır. İlde mevcut eczane sayısı 37'dir.

GENÇLİK VE SPOR

Artvin'de bedensel ve zihinsel yönden daha sağlıklı nesiller yetiştirmek ve yetenekli sporcuları Türk sporuna kazandırmak amacıyla spor faaliyetlerine büyük önem verilmektedir. Bu amaca yönelik olarak açılmış bulunan gençlik merkezi ve kamp eğitim merkezlerinde çocuklar ve gençler kötü alışkanlıklardan uzak tutularak spora yönlendirilmeye çalışılmakta, amatör spor kulüpleri de yerel olanaklar çerçevesinde desteklenmektedir.

İl genelinde 1.608 lisanslı sporcu, 97 hakem, 26 antrenör ve 16 adet spor kulübü bulunmaktadır. Artvin'de mevcut spor tesisleri olarak 1 kamp eğitim merkezi, 4 güreş antrenman sahası, 7 adet stadyum, 2adet semt futbol sahası, 4 adet spor salonu ve 1 adet yarı olimpik kapalı yüzme havuzu bulunmaktadır.

FAKÜLTE VE YÜKSEKOKULLAR

Artvin'de 2002–2003 öğretim yılında Kafkas Üniversitesi'ne bağlı Artvin Orman Fakültesi ile Artvin Meslek Yüksekokulu'nda yükseköğrenim verilmiştir. Bu yükseköğretim kurumlarında, 835 öğrenci ve 25 akademik personel bulunmaktadır. Bu iki kurumun dışında 2002 yılı içinde Karadeniz Teknik Üniversitesi'ne bağlı olarak Artvin Eğitim Fakültesi kurulmuştur. Fakültenin 2003–2004 döneminde 50 öğrenci ile hizmete girmesi planlanmıştır. Kafkas Üniversitesine bağlı olarak kurulan Artvin Sağlık Yüksek Okulu'nda aynı öğretim yılında 60 öğrenci ile hizmete girmesi yönünde çalışmalar tamamlanmıştır. 1994 yılında inşasına başlanan Artvin Orman Fakültesi kampüs inşaatına devam edilmektedir. Kredi ve Yurtlar Kurumuna bağlı yurtlarda (Artvin Merkez) toplam 400 öğrencinin barınması sağlanmaktadır

KENTLEŞME VE KONUT

Artvin'de kent nüfusunun büyüme oranı Karadeniz illeri arasında yüksek orandadır. İlin, şehirde yaşayan nüfus payı 1927 yılında yaklaşık % 4 iken, kırdan kente göç sonucu bu pay 2000 yılında % 44'e ulaşmıştır.

Artvin şehir merkezi kırık arazi üzerine kurulmuştur. Bu nedenle şehir, düzenli ve planlı yapılaşmaya sahip değildir. İl merkezi, mevcut yapısı ile toplu konut alanı üretimi açısından sınırlı imkanlar sunmaktadır.

Baraj inşaatlarından etkilenecek yerleşim birimlerinin neden olabileceği yeni konut ihtiyacının karşılanabilmesine yönelik olarak şehir merkezi imar planında yapılan tadilatla toplu konut alanları açılmıştır.

Artvin deprem riski düşük olan illerdendir. 11 Merkezi, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli üçüncü, Arhavi, Borçka, Hopa ve Murgul ilçelerimiz ise dördüncü derece deprem kuşağında yer almaktadır.

SOSYAL YAŞANTI VE SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI

Türk gelenek ve görenekleri Artvin'e özgün haliyle yaşanmaktadır. Yöre halkı, devletine bağlı, milli birlik ve beraberlik şuuruna sahiptir. İlde milli ve dini bayramlar coşkuyla kutlanır. Yöre insanının kültürel etkinliklere ilgisi ve katılımı yüksektir. İl genelinde faaliyet gösteren umuma açık yer sayısı 384 adettir. Bu yerlerin 202 adedi kahvehane, 82 adedi otel, 37 adedi içkili lokanta, 22 adedi gazino, elektronik alet salonu, 6 adedi pansiyon, 4 adedi diskotek, 4 adedi kafeterya, 4 adedi içkisiz lokanta, 2 adedi de sinemadır.

İlde faaliyet gösteren 317 demek, 11 vakıf 8 adet memur sendikası şubesi, 6 adet memur sendikası temsilciliği, 8 adet işçi ve işveren sendikası, 9 adet işçi ve işveren sendikası temsilciliği, 14 adet kuran kursu, 6 adet yurt, 15 adet siyasi parti merkez teşkilatı ile bunlara bağlı 109 adet belde teşkilatı mevcuttur.

İŞ HAYATI VE SOSYAL GÜVENLİK

1980–2000 döneminde istihdamın sektörel dağılımı incelendiğinde tarım ve sanayi sektörlerindeki istihdamda sürekli bir azalış görüldüğü halde tarım sektöründe çalışanların, toplam istihdam içinde en büyük paya sahip oldukları görülür. 2000 yılında yapılan genel nüfus sayımına göre çalışan 80.276 nüfusun % 6l'i tarımsal iş yapmaktadır.

2000 Genel Nüfus Sayımına göre Artvin'de işsizlik oranı % 7'dir. Artvin'in 1980–2000 döneminde işgücüne dahil olmayan nüfusun yıllık artış hızı % 25'tir. Bu artış hızı erkeklerde % 24, kadınlarda ise % 25'tir. 2000 yılında işgücüne dahil olmayan nüfusun yaklaşık % 64'ünü kadın nüfus oluşturmaktadır. 1980–2000 döneminde işgücüne dahil olmayan emeklilerin sayısında % 100'ün üzerinde bir artış olmuştur.

Türkiye İş Kurumu Artvin İl Müdürlüğü'nce 2002 yılı içinde toplam 2.833 kişi işe yerleştirilmiş olup bunların 92'si özürlü, 17'si de eski hükümlüdür.

Bağ-Kur Artvin İl Müdürlüğü'nden 1479 Sayılı Kanun'a tabi sigortalı sayısı 6.963 ve 2926 Sayılı Kanun'a tabi sigortalı sayısı da 2.140 kişidir. Toplam aktif sigortalı sayısı 9.143 kişi, pasif (emekli) sigortalı sayısı da 5.610 kişidir.

İlde 2002 yılı sonunda, çeşitli faaliyet gruplarına göre bildirilmiş, faal 4.804 adet işyerinde toplam 9.360 sigortalı bulunmaktadır. Sigortalıların 8.933'ü erkek, 447'si kadındır. Faal 4.804 adet işyerinden 4.675'i özel sektör ve 129 adedi de kamu sektöründe faaliyet göstermektedir.

Artvin genelinde 2002 yılı sonunda; yeşil kart uygulamasından yararlanan kişi sayısı 42.010'dur.

ULAŞTIRMA VE ALTYAPI DURUMU

Artvin, konumu itibariyle ana ulaşım bağlantılarına uzak bir bölgede yer almaktadır. Artvin'de karayolu ulaşımı çoğunlukla vadilerde ve akarsu güzergâhlarında yer alan karayolları ile gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle, il sınırları içerisindeki karayolları, dar ve virajlı güzergâhları takip etmek zorunda kalmaktadır. İlin karayolu ulaşım ağının büyük bir bölümü Çoruh havzasında uygulanan baraj projeleri dolayısıyla yeniden şekillenecek olmakla birlikte, yeni inşa edilecek yolların virajlı yapısında önemli değişiklikler olmayacaktır.

"Doğu Karadeniz Sahil Yolu İyileştirme Projesi" kapsamında Artvin ili sınırları içerisinde devam eden yol yapım çalışmaları sonucu Hopa-Sarp arasındaki yol tamamlanarak hizmete açılmıştır. Hopa ile Rize il sınırı arasında kalan bölümlerde ise yol yapım çalışmaları devam etmektedir.

Artvin'in ulaşım ağı uzunluğu 5.681 km'dir. Yerleşim birimlerinin ulaşım sorunu büyük ölçüde çözümlenmiştir. İl genelinde toplam 271 km'lik il yolu ve 273 km'lik de devlet yolu ağı bulunmaktadır.

İlde 2002 yılı sonunda trafiğe kayıtlı araç sayısı 13.962'dir.

1999-2002 yıllarında köy hizmetlerinde il genelinde yayla yolları ıslah ve inşa projelerinin uygulanmasına öncelik verilmiştir. Bu kapsamda 50 km'lik Arhavi-Salikvan yayla yolu, 10 km'lik Şavşat-Kirazlı yayla yolu, 15 km'lik Şavşat Pınarlı – Posof bağlantı yolu 17 km'lik Şavşat Çağlayan köy yolu, 20 km'lik Yusufeli Kirazalan – Günyayla köy yolları ile, Artvin Merkez – Aşağı Maden bağlantı yolları çalışmaları devam etmektedir.

Bunların dışında il genelinde ihalesi yapılarak karayolları onuncu bölge müdürlüğünce 2003 yılı itibariyle çalışmaları sürdürülen il ve devlet karayollarının yıllara yaygın toplam maliyeti 1.3 trilyon TL'dir. Ancak aşağı Çoruh vadisi projesi çerçevesinde 3 adedinin yapımına başlanmış olan ve tamamının 2008 yılında bitirilmesi planlanan 7 adet baraj ve HES yapımı dolayısıyla baraj gölleri altında kalacak olan ve kısmen yapımına başlanan geri kalanınsa projelendirilerek ihale aşamasına getirilmiş olduğu toplam 215 km uzunluğundaki devlet ve il yollarının yeniden yapım maliyeti buna dahil değildir.

Hava yolu ulaşımı ve demir yolu ağı bulunmayan ilin deniz yolu ulaşımı, tüm liman hizmetlerinin verilebileceği alt yapıya sahip olan Hopa Limanı üzerinden sağlanmaktadır.

3 milyon ton kuru yük kapasiteli Hopa Limanında son üç yıl içerisinde yaklaşık 50 bin ton olarak gerçekleşmiştir.

İl genelinde tüm yerleşim birimlerine elektrik, içme suyu ve telefon hizmetleri götürülmüştür.

Artvin ilçe merkezleri ve köylerinin içme suyu ihtiyacı genellikle akarsu kaynakları ve kuyulardan sağlanmaktadır. İlde tam otomatik iletişim hizmeti vardır.Cep telefonu ile görüşme imkanı coğrafi koşullar ve teknik yetersizlikler nedeniyle istenilen düzeyde olmamakla birlikte yeni yatırımlarla sorunlar aşılabilecektir.

BAŞLICA YATIRIMLAR

Artvin'de yapımı devam etmekte olan 3, ihalesi tamamlanan 4 adet olmak üzere 7 adet baraj ve HES inşaatı mevcuttur. Bunlar Çoruh Nehri üzerinde Muratlı, Borçka, Deriner, Artvin, Yusufeli ile Çoruh Nehri yan kolları üzerinde planlanan Bayram ve Bağlık Barajlarıdır. Barajların toplam maliyetleri 2.871.400.000 Amerikan Doları, toplam kurulu gücü 2.084 MW, yıllık ortalama toplam enerji üretimi de 6,3 milyar kilovat saat olarak planlanmıştır. Bu barajların üretime geçmesi, enerji talebi giderek artan ülkemizin enerji ihtiyacına önemli bir katkı sağlayacaktır.

İlde 2002 yılı sonu itibariyle 533 adet kamu yatırım projesi uygulanmıştır. Bu projelerin toplam bedelleri 5.860 trilyon TL'dir. 2002 yılı ödenek toplamı 562 trilyon TL'dir. Yıl içinde yapılan toplam harcama ise 456 trilyon TL'dir.

NÜFUS

1980–1997 yılları arasında nüfusu sürekli olarak azalış gösteren Artvin'in, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı'na göre il nüfusunda %02,28'lik artış görülmüştür. Bu oran, 1990'da %0 (-) 12.30, 1997'de ise %0 (-) 20.42 olarak gerçekleşmiştir.

Artvin, 1980 yılında yapılan nüfus sayımında 228.997 nüfusa sahip iken bu rakam 1985'de 226.338'e, 1990'da 212.833'e ve 1997 yılında da 187.274'e gerilemiştir. İl nüfusu 2000 yılında 191.934'de yükselmiştir.

Artvin'in 1980–1997 yılları arasında artan oranda dışa göç veren iller arasında yer alırken, 1998 yılında Deriner Barajı ile 1999 yılında Borçka ve Muratlı Barajlarının inşaatına başlanması sonrasında yaratılan yeni istihdam alanlarının yanında, göçün ağırlıklı olarak görüldüğü Marmara Bölgesi'nde yaşanan Marmara ve Düzce depremlerinin etkisi ve göç edilen büyük şehirlerin yaşam güçlüklerinin etkisi ile dışa göç eğiliminde azalış olmuştur.

Artvin'in 2000 yılı DİE Genel Nüfus sayımına göre nüfusu 191.934'e yükselmiş, nüfus artış hızı da %0 2.28 gerçekleşmiştir.

Artvin'de Nüfus Dağılımı
Yılı	Merkez	Ardanuç	Arhavi	Borçka	Hopa	Murgul	Şavşat	Yusufeli	Toplam
1990	33.183	17.782	18.351	30.229	30.862	11.951	33.315	37.060	212.833
1997	32.256	15.234	17.891	25.462	30.646	9.407	26.124	30.154	187.174
2000	34.572	14.477	19.347	27.654	32.584	8.543	25.624	29.133	191.934

2000 Yılı Genel Nüfus Sayımına Göre Genel Nüfus Bilgileri
İl'in Toplam Nüfusu	191.934
İl Merkezi Nüfusu	23.157
İlçe Merkezleri Nüfusu	61.041
Toplam Köy Nüfusu	107.736
İl'in Nüfus Yoğunluğu	26 kişi
İl'in Yıllık Nüfus Artış Hızı (binde)1997-2000'e göre	2.28

Artvin'in 1990 ve 2000 DİE Nüfusun Sosyal ve Ekonomik Nitelikleri verileri incelendiğinde nüfusun önemli bir bölümünün tarım sektöründe istihdam edildiği görülmektedir.

Toplam işgücünün % 60.8'i tarım sektöründe istihdam edilmektedir. İstihdam edilen nüfusun % 38'i ücretsiz aile işçisi olarak görev yapmaktadır. Bu oran kadın nüfusu için % 79, erkek nüfus için yaklaşık % II civarındadır.

İstihdam edilen nüfusun % 34'ü ise ücretli olarak çalışmaktadır. Erkek nüfusun % 49'u, kadın nüfusun ise yaklaşık % 1l'i ücretlidir.

Artvin'de istihdam edilenlerin sayısında sürekli azalış görülmektedir. 1980-2000 döneminde istihdam edilen nüfus yıllık % O 18'lik bir hızla azalma göstermiştir. Bu azalış tarım ve sanayi sektörlerinde de görülmektedir. Aynı dönemde hizmet sektörünün payında % 52, inşaat sektöründe de % 41'lik bir artış gerçekleşmiştir.

2000 Genel Nüfus Sayımına göre Artvin'de işsizlik oranı % 7'dir.

Artvin'in, Devlet İstatistik Enstitüsü verilerine göre; 1998 yılında kişi başına düşen gayrisafi yurtiçi hasılası ABD Doları cinsinden 3.096 dolar iken 1999 yılında 3.003 ABD Dolarına gerilemiştir. Bu verilere göre 1998 yılında kişi başına gayrı safi yurtiçi hâsılada gelişme hızı % 92,5'ten % 58,2'ye gerilemiştir. Aynı yıllar için TL cinsinden gayrı safi yurtiçi hasıla rakamlan 1998 için 802.211.288 TL ve 1999 için ise 1.269.101.429 TL olarak gerçekleşmiştir.

Bu verilere göre Artvin, kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasılası ile Türkiye sıralamasında 1998 yılında 27 inci, 1999 yılında ise altı basamak yükselerek 21 inci sırada yer almıştır.

Artvin'in cari fiyatlarla 1998 ve 1999 yıllan gayri safi yurtiçi hâsılasında, sırasıyla ulaştırma ve haberleşme, tarım, sanayi, ticaret sektörlerinin önemli payı bulunmaktadır. Artvin'in 1998 yılı rakamlarıyla % 88,3 olan gayri safi yurtiçi hâsıla gelişme hızı 1999 yılında % 54,8 olarak gerçekleşmiştir.

DAĞLAR

İl topraklarının büyük bir bölümünü sarp ve geçit vermeyen dağlar kaplamıştır. Bu dağların başlıcalarını, Artvin-Rize ve Erzurum illeri sınırlarının birleştiği nokta olan Kaçkar Dağı, Artvin-Rize il sınırında bulunan ve Doğu Karadeniz dağlarının uzantısı olan Kükürt Dağı, Borçka ilçesinin doğusunda bulunan Karçal sıradağları ile Ardanuç ilçesinde bulunan Yalnızçam ve Çadır Dağları oluşturmaktadır.

OVALAR

Artvin İli'nde ova kapsamında değerlendirilebilecek alanlar mevcut değildir. Buna karşın özellikle kıyı kesimlerinde (Arhavi ve Hopa) alüvyal düzlükler ve kıyı taraçaları vardır.

YAYLALAR

Artvin'de halk ekonomisi, coğrafyasının doğal sonucu olarak hayvancılığa dayanmakta iken, günümüzde bu faaliyet gerilemiş durumdadır. Buna rağmen yaylalar, bazı vatandaşlar için geleneksel üretim şekillerinden biri olan hayvancılık, bazıları için de sayfiye yeri olarak önemini korumaktadır. Yayla mimarisi ağırlıklı olarak ahşaptandır. Yusufeli yaylalarında taş mimarisinin güzel örnekleri görülür.

İl topraklarının yaklaşık %51'ini kaplayan yaylaların başlıcaları şunlardır:

Yusufeli, Zeytinlik ve Ortaköy (Berta) derelerinin oluşturduğu çizginin güneydoğusundaki bölgede bulunan Meşeli, Kurudere, Düzenli, Kireçli, Yığılı, Kapik, Irmaklar, Bilbilan (Bülbülan), Çamlıca, Hanlıköy, Ballı, Yoncalı ve Sahara Yaylaları.

Muratlı (Maradit), - Borçka, Artvin – Ortaköy (Berta) Deresi ile Gürcistan arasında kalan gölgede kalan Manatba, Taşköprü, Meydancık, Zata, İmneza, Mısırlı, Goman, Lekoban, Merete, Oba, Karsnal, Devtopan, Kırkırım Yaylaları.

Merkez İlçe – Zeytinlik, Yusufeli ilçesi çizgisinin kuzey ve kuzeybatısında kalan bölgesindeki Keşoğlu, Çamlık, Sevahil, Mağara, İnekli, Durça, Kovahit, Kocakarılı, Dikme ve Taşkınlık Yaylaları.

VADİLER

Artvin topraklarındaki akarsular, geçtikleri yerlerde dar ve derin vadiler oluşturmuşlardır. Artvin'de bulunan vadilerin en önemlisi Çoruh Vadisidir. Genellikle dar ve derin boğazlar halinde ilerleyen bu vadinin Artvin ili sınırları içerisindeki uzunluğu yaklaşık 150 km.dir. Çoruh Vadisi, Artvin il sınırları içinde, Yusufeli İlçesi'nden başlar; Merkez İlçe'den ve Borçka İlçesi'nden geçerek Gürcistan sınırlarında, Muradı Bucağı yakınında son bulur. Bunun dışında Ortaköy (Berta) - Ardanuç sularının oluşturduğu vadiler ile Murgul Vadisi ve Barbal Deresi Vadisi başlıca vadilerdendir.

ÇORUH HAVZASI

Zeytin, fıstık çamı ve diğer Akdeniz ikliminde yetişen bitki örtüsünü içinde barındıran havza, ilgi çekici doğal yapısı ve değişik iklim özellikleri ile görülmeye değer yerlerdendir.

AKARSULAR

Artvin İlindeki en büyük akarsu Çoruh Nehridir. İl topraklarında irili ufaklı çok sayıda dere ve çay da bulunmaktadır. Üzerinde 7 büyük baraj projesi uygulanan Çoruh Nehri dışında ilin başlıca akarsuları ise Murgul Deresi, İçkale Deresi, Deviskel Deresi, Ardanuç Deresi, Berta Deresi ve Klaskur Deresi'dir.

YERALTI ZENGİNLİKLERİ:

Artvin ili toprakları maden yatakları oluşumuna elverişli bir bölgede yayılmıştır. Ülkemizin en zengin bakır madeni yatakları Artvin'de bulunur. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü'nce (MTA) Merkez İlçede altın, Ardanuç İlçesinde manganez; Borçka ve Murgul'da bakır, pirit ve manganez; Şavşat'ta bakır, kurşun, çinko ve manganez; Yusufeli ilçesinde de linyit kömürü açısından zengin rezervlerin bulunduğu tespit edilmiştir.

İKLİM

Artvin İli'nde iklim, yeryüzü şekillerinin özellikleri nedeniyle bölgelere göre çeşitlilik göstermektedir. Kıyı kesimlerinde ılık ve yağışlı bir iklim tipi egemendir. Buna karşın, İl'in iç bölgelerine doğru, yüksek kesimlerde kışlar sürekli ve bol karlı, yazlar serin geçer. Çoruh Vadisi'nin derin tabanında, kıyıya oranla daha az yağışlı, kışları fazla sert olmayan bir iklim tipi vardır.

BİTKİ ÖRTÜSÜ

Artvin ili topraklarının yaklaşık % 55'ini (397.470 ha) ormanlık alanlar kaplamıştır. İldeki ormanların büyük bölümünü iğne yapraklı ağaçlar oluşturmaktadır. Bölgede, yüksek dağların eteklerinden üst kısımlara doğru gidildikçe, önce yapraklı türler, sonra iğne yapraklılar görülmektedir.

GÖLLER

Artvin'de irili ufaklı çok sayıda göl vardır. Bunların çoğu buzul vadilerinin diplerinde oluşmuştur ve genellikle Karagöl adıyla anılır. Önleri moren yığınıyla dolu olan bu göller derindir. Çoğunda bol alabalık bulunan ve doğa harikası olan bu göllerin en önemlileri Şavşat ve Borçka'da bulunan ve Karagöl adıyla anılanları gelmektedir. 

TARİH

Öteden beri Türk boylarının yerleşim yeri olarak görülen bölgede hayat, çok eski çağlara dayanır. Bölgenin tarih öncesi yaşayışı henüz tam olarak araştırılmış olmamakla beraber, eski yerleşme yerlerindeki kalıntılardan, mezarlardan, temel açma, yol yapımı gibi nedenlerle yapılan kazılarda çıkan tarihi eşyalardan, çok eski bir yerleşim yeri olduğu ve madenlerin işletildiği anlaşılmaktadır.

1930 yılında Artvin'de ve Şavşat'ın Meşeli Köyünde, 1955 yılında Yusufeli inin Demirköy Köyünde bulunan bakır baltaların M.Ö. 4000 – 3000, tunç olanların ise M.Ö. 3000 – 2000 yıllarına ait olduğu, uzmanlarca saptanmıştır. Bunlar, Hurriler çağından kalma eserlerdir.

Hurriler, Asyanik denilen kavimlerden olup dilleri Türkçe gibi bitişken, yuvarlak kafalı ve uygar bir kavimdir. Bunların Doğu Anadolu ve Azerbaycan bölgelerine yerleştikleri gibi, Çoruh boyuna da yerleştikleri anlaşılmıştır.

M.Ö. 150'de Sakalar, Horasan'daki Taok kolunun Parn (Bayındur) boyundan Arsaklılar idaresinde (Eski Oğuzlar) İran üzerinden Çoruh boylarına yayıldılar.

Dede Korkut Destanlarındaki kahramanların adlan, şimdi bile kullanılmakta, yer adlan da bunun canlı kanıtı olarak diğer tarihi yapıtlarla beraber göze çarpmaktadır.

Arsaklılar DÖNEMİ

75 Yıllarında Taok Bölgesinde Arsaklı Başbuğu Sembat, Kafkaslar güneyine akın eden Hun ve Peçenek kollarını yendi.

182 – 186 Yılları arasında Kafkaslar Kuzeyinden gelen Akıncı Hazarlar ve Barseller (Borçalı Terekemeleri), Kalarcete yayılıp bölgeyi işgal ettiler.

Arsaklılar bölgeyi işgalinden sonra kurulan eyaletin kuzey kesiminde Borçka, Livana (Yusufeli - Artvin), Acara (Maçahel - Acara), Şavşat, Tahoskar / Tavuskar (Şenkaya - Oltu Ardanuç) diye alınılan yerler bulunmaktaydı. 379'da Küçük Arsaklı Ülkesi doğu ve batı olarak ikiye ayrılmış, iki genç kardeş arasında bölüşerek Tayk bölgesi batıya hükmeden ve Erzincan'da oturan Küçük Val-Arsak'a düşmüştü. Onun ölümünden sonra burası İstanbul'a bağlanarak Roma himayesine girdi.

Tayk Eyaleti içinde yaşayan Klarçlar ile Tukharlar, Roma'dan yardım isteyerek İran himayesindeki İber Kralına karşı mücadeleye giriştiler.

Küçük Arsaklı ülkesinin doğusu Perslerin hâkimiyetine geçince, Tayk bölgesinde Kartli'ye bağlandı.

Doğu Roma Dönemi

Daha sonraları Doğu Roma imparatoru Jüstinyen'in İran ile "Ebedi Barış" yapması üzerine eski Arsaklıların batı kesimi olan Erzurum ve Çoruh bölgesi, Doğu Roma idaresine geçti.

İslamiyet Dönemi

Hz. Ömer 636 Kadisiye ve Nihavend savaşlarında, İran Şahı III. Yezdgerd'i yenmiş, İran ülkesi İslamların eline kolaylıkla geçmiştir.

654 tarihinde Suriye ve Irak savaşlarını yüz akı ile kazanan Emir Habib Bin Mesleme, Erzurum yaylasında Doğu Roma ordu~ sunu yenilgiye uğratmıştır.

Müslümanların barış yolu ile aldıkları şehirler arasında başta Artvin olmak üzere Şavşat ve Ardanuç da vardı. İslam istilasından yedi yıl sonra Artvin ve çevresi Doğu Romalıların eline geçti.

VIII. yüzyılın ikinci yarısında Hazar Türkleri, Kür ve Aras boylarına yayıldılar. Bu sırada Artvin Bölgesi de Hazarlara tabi olup Araplara karşı korundular.

Hazarlara karşı başarılı bir sefer düzenleyen Emevi Halifesi Hişam'ın yeğeni II. Mervan, Hazar Seferlerinden dönerken İspir bölgesine kadar Çoruh Boyunu da tekrar itaati altına aldı (737). Bu sırada Bagratlı Adamase Bey, Kılarçet-Şavşat Acara Bölgelerinin Ubeyi olarak Emevilere tabi oldu.

Bir süre sonra Hazarlar, Kafkasları aşarak Kür-Aras-Çoruh boyların Abbasilerden aldılar.

Ardanuç Bagratlıları Dönemi

Ardahan-Arsiyan-Şavşat-Tayk ve Acara bölgelerinden Ubeyi olan Bagratlı Adamase (764–786), Hazarlı himayesine girdi. 786 yılında Harun Reşid, Tiflis'te İslam Emirliğini kurdurarak Ardahan Ahıska ve Tayk bölgeleri, Bağdat halifeliğine bağlı bulunan bu Tiflis-Arap Emirliğine tabi oldu. Tayk-Ardahan İlbeyi Bagradı Adamame'nin oğlu Aşut Bey (787–826), Arapların Tiflis Emirliği hizmetinde bulunup, onlara yararlı olmuştur.

Aşut'un oğlu I. Bagrat (826–876) ile kardeşleri Ardanuç'ta oturmuşlardır. Bunlar Şavşat ve Kılarçet Bölgelerinin ilbeyleri olmuşlardır. Ardanuç-Ardahan Bölgeleri Bagratlı'ların Bağdat'a bağlı bir krallığı olmuştur.

Bu yıllar arasında Şavşat'ta şimdiki Cevizli (Tibet) Köyündeki ünlü kiliseyi yaptıran Aşut'tur. Bu kilisede, eski Oğuz geleneğinin örneği olan bir ak-koç başının heykeli kilise damının güney yönünde görülür.

Bagratlılar II. yüzyılın ilk çeyreğinde Doğu Roma'yla tekrar mücadeleye girmiştir. 1002 yılında yapılan bir savaşta üstün gelen Doğu Roma, bazı toprakları ülkesine katmış, Tav-Eli (Ardanuç, Şavşat, Artvin, Yusufeli, Borçka, Oltu) Bagradı Kralı Gürgen'e kalmıştır. Başkent yine Ardanuç'tur.

Selçuklular Dönemi

Selçuklukların Anadolu'ya yaptıkları akınların arkası kesilmiyordu. 1054 yılında Tuğrul Bey, Doğu Roma'nın Malazgirt Kalesini kuşatırken, ordusunun diğer kollarını da, Bayburt, Barkar Dağları ile Orta Çoruh boylarına kadar Bağdatlı ülkesini vurup yağmalıyordu.

1064 yılı haziranında Doğu Romalılardan Ani'yi, Bagratlılardan Çıldır'ı fetheden Selçuklu Sultanı Alpaslan, Doğu Roma'ya güvenerek saldırgan tutum izleyen IV. Bagarat'ı cezalandırmıştır. Aynı yıl Ardahan'ı, ertesi yıl da Ardanuç, Artvin, Borçka, Oltu, Tortum, Yusufeli'yi ülkesine katmıştır.

Alpaslan 1071 yılında Malazgirt Zaferinden sonra yeniden almış olduğu yerleri emrindeki beyliklere paylaştırmıştır. Çoruh Bölgesinde Erzurum Emiri Ebul-Kasım'a verilmiştir. Alpaslan ile IV. Bagrat'ın 1072 yılında ölmeleri üzerine, Gürcistan Kralı Giorgi yine Doğu Roma'nın yardımı ve kışkırtması ile Çoruh Boyunu ele geçirdi.

1081 yılında Selçuklu Hükümdarı Melikşah, Emir Ahmet Kumandasında bir ordu gönderdi. Bu ordu Kral Giorgi'yi yenerek Erzurum ve Çoruh Bölgesini tekrar Türklerin hakimiyetine aldı. Ebul-Kasım'ın torunu Saltuk'tan ötürü Kars, Erzurum, Ardahan, Bayburt havzasını içine alan İmaret'e bundan sonra Saltukoğlulları Emirliği adı verildi.

Anadolu'nun Moğollar tarafından istilası üzerine Artvin, Moğol hâkimiyetine girdi. Artvin ve çevresi daha sonra sırasıyla, Timur, Karakoyunlu ve Akkoyunlu Devletlerinin hâkimiyetine geçti. Akkoyunlu Devletinin yıkılması üzerine de Azerbaycan Emiri Elvent Beyin emrine girdi. Safevi hükümdarı Şah İsmail 1502 yılında, Elvent Bey'i yenince Akkoyunlu Ülkesiyle birlikte Artvin de Safevilerin eline geçti.

Osmanlı Dönemi

Fatih Sultan Mehmet, Trabzon Rum-Pontus Krallığını ortadan kaldırdıktan sonra, o sırada Artvin-Yusufeli-Ardanuç-Şavşat-Borçka Bölgeleri, Başkentleri Ardanuç Kale olan, Çıldır Atabeylerinin bir kolu elinde bulunuyordu. Atabeylerin bu koluna bağlı bulunan Şavşat-İmerhev ve Acara-Maçahel kesimi Beyleri, kendi istekleriyle İslamlığı kabul ederek Ardanuç Atabeyinden ayrılıp, Osmanlı Devletine bağlandılar.

Daha sonra Şehzade Yavuz Selim'in Trabzon Valiliği sırasında Artvin Beyleri onun ayağına kadar giderek kendilerinin de korunmalarını dilemişlerdir. Bunun üzerine Yavuz, bir sefer yaparak Artvin'le Ardanuç'un bazı yerlerini de Osmanlı topraklarına katmış, çevre beylerine de ayrı beylik vermiştir. O sırada Ardanuç Atabeyi, Mirza Çabuk Bey'di.

Yavuz Trabzon'dan ayrıldıktan sonra Artvin'le Ardanuç'un bazı yerleri tekrar Atabey Mirza Çabuk'a bağlanmıştır.

Çaldıran Seferinin zaferle sonuçlanmasından sonra 1536'da Erzurum Beyleri Bey'i Mehmet Han, Yusufeli kesimine, Pert-Eğrek ve çevresi kaleleri üzerine ilk Osmanlı akınını yapmış, Atabeylerin kale muhafızlarını itaati altına almıştı. Fakat Kanuni Sultan Süleyman, İran üzerine yaptığı seferler sırasında Ardanuç Kale'den son Atabey olan Keyhusrev Bey, İran tarafını tutarak Osmanlılara karşı gelince, Kanuni II. Vezir Karaca Ahmet Paşa'yı 1549 yılında sefere göndermiş, Ahmet Paşa Erzurum'dan kalkıp askerleriyle Tortum Kalelerini aldı. Böylece bu sefer sonunda ilk Osmanlı Livana (Pert-Eğrek) Sancağı kurularak bu yerler resmen Osmanlı topraklarına katılmış oldu.

Ardanuç kalesi'nin savaşta fethedilmesi üzerine o yıl Osmanlıların ilk Ardanuç Sancağı kurulmuş oldu. Erzurum Beyler Bey'i Lala Mustafa Paşa bir müddet sonra Artvin'in de içinde bulunduğu ve merkezi Ahıska olan geniş Çıldır Eyaleti örgütünü kurdu. Artvin-Yusufeli-Ardanuç-Şavşat Bölgeleri bu sancağa bağlıyken, Borçka, Hopa, Arhavi Bölgeleri de Trabzon Eyaletine bağlı, Batum Sancağı içinde bulunmuştur.

Eyaletler yerine 1865 yılında Vilayet Örgütleri kabul edilince Artvin 1877–1878 Osmanlı - Rus Savaşı sonuna kadar Livana Kazasının Merkezi olarak kalmıştır.

1877 – 1878 Osmanlı-Rus Savaşı

1877 yılında Ruslar Kars'a dördüncü defa saldırdılar. Ahmet Paşa kumandasındaki Türk Ordusuna altı ay içerisinde dört meydan savaşında yenildiler. Fakat kışın yaklaşması üzerine Ordu'yu terhise başlayan Ahmet Muhtar Paşa 15 Ekim 1877'de Alaca Dağda bozuldu. Ağır toplarla dövülen Kars 18 Kasım 1877 günü düşünce Ruslar şehirde üç gün yağma yaptılar. 3 Mart 1878 Ayastafanos (Yeşilköy) Antlaşmasının 19. Maddesi ve daha sonra imzalanan Berlin Kongresinin 58. Maddesi gereğince Kars, Ardahan, Oltu ve Batum-Artvin ile birlikte Savaş tazminatı yerine Çarlığa bıra1uldı. Üç yılda bu bölgede yüz yirmi bin Türk Halkı yeni sınırın içerisine göçtü. 1880'de Kars'a gelen Osmanlı Şehbender'i Mehmet Asım'ın arzuları ile bu göçlerin önü alınabildi.

1877–1917 yılları arası kırk yıllık Çarlık idaresinde, Ardanuç Sancağı ikiye bölündü. Birkaç Camii ve mescit yanındaki küçük medreselerin dışında, Türk rüştiye mektepleri kapatılmış, Anayurtla her türlü haberleşme irtibatı kesilmişti. Bölgede uygulanan "Ruslaştırma" siyasetine yerli halk kanmamış yeniden Anavatana kavuşma umudunu hiçbir zaman kaybetmemişlerdir.

1911'de Bolşevik ihtilali çıkınca i. Dünya Savaşı'ndan çekilen Ruslarla 3 Mart 1918'de Brest Litowsk Anlaşması yapılmış ve 40 yıl önce savaş tazminatı olarak Ruslara verilen Elviye-i Selase (Ardahan, Kars, Batum) tekrar Anavatan'a kavuşmuştur. Ancak, kısa bir süre sonra yenik olarak bitirdiğimiz i. Dünya Savaşı sonunda pek çok vatan toprağımız gibi Artvin'de işgale uğramıştır.

Artvin'in Kurtuluşu

10 Ağustos 1920'de imzalanan Sevr Antlaşması, durumu aleyhimize çevirdi. Çünkü bölgede Ermenistan Devleti kurulması öngörülüyor ve bu devletin sınırlarının tespiti de Amerika Başkanı Wilson'a bırakıyordu.

Ermeni savaşı sonunda Kars kurtarılıp (30 Ekim 1920), Şark Cephesi Kumandanlığı kurulduktan sonra eski 15. Kolorduyu zafere ulaştıran Kazım Karabekir Paşa artık cephenin kumandanı olarak karargahı ile Kars'ta bulunmaktaydı. Cephe kumandanı bundan sonra, 3 Sancaktan olup, Gürcü işgalinde kalan Ardahan ve Batum'u da kurtarma faaliyetine girişmiştir.

İngilizler de Türklerin bu başarılarından sonra "Ermenistan hayalinden" vazgeçmiş görünüyorlardı. Fakat Gürcüleri desteklemeye devam ediyorlardı. Kazım Karabekir Paşa Artvin-Ardahan çevrelerini "Sulh yolu ile ele geçirme zamanı geldiğini" Ankara Hükümetine rapor ediyordu.

Ankara Hükümeti, Meclise yaptığı teklifle ilgili olarak tam yetki alıp Gürcü işgalinde bulunan yerlerin boşaltılmasını bir no ta ile Gürcistan Hükümetine bildirirken, bir yandan da Şark Cephesi Kumandanlığı'na bu yerlerin silah kuvveti ile de olsa işgal edilmesini emrediyordu. Son hükümet ültimatomunun süresi 22 Şubat 1921 gece yarısı sona eriyordu. Gürcistan Hükümeti, Hükümetimizin belirttiği saatte işgal yerlerini boşaltarak askerlerini geri çekmiş ve resmi askeri birliklerimiz 6 Mart 1921 akşamı Artvin'e ulaştığında 7 Mart 1921 günü fiilen kurtuluş tahakkuk etmiştir.

Bu tarihten itibaren Artvin-Ardanuç-Borçka ve Şavşat'tan Gürcü kuvvetleri çekildi. 45 yıllık esaret sona erdi. Diğer yandan Trabzon'dan Artvin'e kuvvetleri ile hareket eden Miralay Şükrü Bey Oruçlu köyünden Kamil Beyi Kaymakam vekili tayin ederek kendisi Batum'a geçti. 7 Mart 1921'den itibaren Artvin'de Türk bayrağı dalgalanmaya başladı.

Cumhuriyet Döneminde Artvin

1878–1918 ve 1918–1921 arası Rusya-Ermeni-İngiliz-Gürcü idaresinde kalan Artvin-Borçka Şavşat kazaları 7 Mart 1921'den itibaren 4 ay kadar Ardahan kazasına bağlanmıştır. Yeni Türk devletinin ilk Anayasası olan 20 Ocak 1921 tarihli Teşkilat-ı Esasiye'de 24 Nisan 1924'te yapılan değişikler ile Liva-Sancak teşkilatı kaldırılınca Artvin vilayet haline geldi. 1926 Haziranında 877 sayılı kanunla Yusufeli kazası Erzurum vilayetinden alınarak Artvin'e bağlandı. 1928'de 1282 sayılı kanunla Borçka kazası nahiye haline getirilerek Artvin'e bağlandı. Dokuz yıl Artvin vilayeti teşkilatı ile yönetilen bu yerler 1 Haziran 1933'te 2197 sayılı kanunun ikinci maddesine göre merkezi Rize olmak üzere Artvin ve Rize birleştirilerek Çoruh vilayeti teşkil edilmiştir. Arazi şartlarının zorluğu, Artvin ve çevresinin vilayet merkezine olan uzaklığı birtakım sorunlara yol açmıştır. Dönemin Başbakanı İsmet İnönü'nün 25 Temmuz 1935 tarihindeki Artvin'i ziyaretinde durum kendisine iletilmiştir. Bunun üzerine hükümet 4 Kasım 1936'da kabul edilen 2885 sayılı kanun ile merkezi Rize olan Çoruh vilayeti kaldırıldı. Artvin Merkez, Hopa, Borçka, Şavşat kazaları ile evvelce Erzurum'a verilmiş Yusufeli Kazasını da alarak Artvin olan Çoruh İli teşkilatı kabul edildi.

TARIM

Tarımsal faaliyetler küçük, çok parçalı, meyil derecesi diğer illere göre yüksek olan arazilerde yapılmaktadır. İl hudutlan içerisinde bulunan Çoruh Nehri ve bunu besleyen kollarının oluşturduğu vadilerde turfanda sebze ve meyve yetiştiriciliği faaliyetleri yaygın şekilde yürütülmektedir. Tarımsal işletmeler çoğunlukla küçük aile işletmeciliği şeklindedir ve işletme başına düşen arazi miktarları oldukça düşüktür. Tarımsal gelir yeterli düzeyde olmadığından sermaye birikimi sağlanamamaktadır. Bu nedenle tarıma dayalı sanayi sektörü ilde gelişme alanı bulamamıştır.

İldeki tarıma elverişli arazi 169.764 hektar olup, il yüzölçümünün % 22'sini teşkil etmektedir. Bu alanlardan mera ve çayır alanları çıkarıldığında ekili-dikili alan il yüzölçümünün % 7'sini teşkil eder. Sulanabilme imkanına sahip olan tarım arazisi miktarı 34.000 hektar olup bu miktar kültür arazileri toplamının % 20'sidir.

Genel olarak il topraklarında endüstriyel bitkiler ve hububat üretimi yapılmakla birlikte, baklagiller ve çeşitli sebze üretimi de yaygındır. Üretilen başlıca ürünler çay, fındık, fasulye, patates, yem bitkisi; üzüm, mısır ve çeşitli meyveler.

Karadeniz'e kıyısı olan Arhavi ve Hopa'da deniz balıkçılığının önemli yeri bulunmaktadır. 2001 yılında denizlerden elde edilen su ürünleri miktarı 33.955 ton, iç sularda ve tesislerde üretilen su ürünleri miktarı ise 605 tondur.

2002 yılı sonu itibariyle kültür balıkçılığında, aile işletmeleri dahil mevcut işletme sayısı 35 adet olup, bu işletmelerin toplam üretim kapasitesi 508 ton/yıl, kullanılan kapasite ise 475 ton/yıldır. 35 adet işletmeden 3'ü kaynak kullanımını destekleme fonundan, 1 adet işletme İl Özel İdaresince, diğer işletmeler ise tamamen özel teşebbüs imkânları ile kurulmuştur. Bu işletmelerden 18 adedinin kapasitesi 10 ton/yıl ve üzeridir. Küçük aile işletmesi niteliğinde olan 17 adet işletmenin kapasitesi 3 ton/yıl civarındadır.

Artvin'de 2002 yılı itibariyle 50.200 fenni ve 4.100 eski usul kovan mevcuttur.1996 yılında 29.000 olan arı koloni sayısı 2002 yılında 54.300'e ulaşmıştır.

Artvin'de özel sektöre ait saf Kafkas ırkı ana arı üretim işletmesinin Artvin'de uygulanan projesi kapsamında, 1999 yılında 2.000, 2000 yılında 3.200 ve 2001 yılında da yaklaşık 6000 ana arı üretimi gerçekleştirilmiştir.

Artvin genelinde tarımsal üretime uygun arazilerin kıtlığı, mevcut alanların maksimumum verimle değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Bu amaçla başta Yusufeli ilçesi olmak üzere il genelinde seracılığın geliştirilmesi çalışmalarına önem verilmektedir. İl genelinde toplam 197 adet serada, 52.283 m² alanda tamamı faal olarak örtü altı yetiştiriciliğine devam edilmektedir.

ORMANCILIK

Artvin ilinin yüzölçümünün yaklaşık %55'ine tekabül eden toplam 397.470 hektarlık ala ormanlıktır. Bu alanın %70'i koru, %30'u baltalıktır. Baltalık alanın %8'i de bozuk orman alanlarından oluşmaktadır. Orman bölge müdürlüğü yol şebeke planlarındaki toplam yol uzunluğu 4.708 km'dir.

Artvin'deki orman durumu (Hektar)
Koru	Baltalık	Orman Alanı	Açıklık	Toplam Alan
276.884	120.584	397.470	322.442	712.913

BARAJ PROJELERİ VE EROZYONU KONTROL ÇALIŞMALARI

Çoruh havzasında, havzaya adını veren Çoruh nehri üzerinde uygulanan Muratlı, Borçka, Deriner, Artvin ve Yusufeli baraj projeleri ile yan kollar üzerinde yapımına başlanacak Bayram ve Bağlık baraj projelerinin uygulandığı alanlarda erozyonun önlenmesi ve barajın ömrünün uzatılması amaçlı ağaçlandırma ve erozyonu önleme çalışmaları devam etmektedir.

Devlet Su İşleri tarafından yaptırılan barajların devreye girmesi ile eşzamanlı olarak yaklaşık 10 yıl içinde tamamlanması planlanan proje ile baraj havzaları açısından tespit edilen 31.750 hektarlık potansiyel erozyon alanı korunmuş olacaktır.

SANAYİ VE TİCARET

Artvin'de 7'si kamu sektöründe, 8 adedi de özel sektöre ait olmak üzere toplam 15 adet sanayi tesisi bulunmaktadır. Bu tesislerin 4'ü orman ürünleri, 8'i gıda (çay sanayii 7, un-irmik 1), 1'i madencilik, 1'i silah sanayii, 1'i de enerji sektöründe faaliyet göstermektedir.

Artvin il merkezi dahil olmak üzere; İlde faal olan küçük sanayi sitesi bulunmamaktadır. 2003 yılı yatırım programında Artvin Merkez, Arhavi ve Hopa Küçük Sanayi Siteleri projelerine yer verilmiş olup bu projelerden Artvin Merkez ve Hopa'da inşa çalışmalarına devam edilmektedir.

Bu sitelerin tamamlanması ile 352 adet işyeri il ekonomisine kazandırılmış olacaktır.

İlde kayıtlı 86 adet anonim şirketin 56 adedi, kayıtlı 612 adet limited şirketin de 532'si faaliyetini sürdürmektedir. İlde komandit şirket bulunmamaktadır.

Bankalar

Artvin genelinde 5 bankaya ait toplam 19 banka şubesi faaliyet göstermektedir. Faaliyet gösteren bankalar Akbank, T.Halk Bankası, T. İş Bankası, T. Vakıflar Bankası ve T.C. Ziraat Bankası'dır.

Odalar

Artvin Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği Başkanlığı'na bağlı olarak 18 oda bulunmakta olup, bu odalara kayıtlı toplam esnaf ve sanatkar sayısı 5.550'dir.

İlde, Artvin (750 üye-Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli Merkez llçeye bağlıdır), Arhavi ( 560 üye), Borçka (675 üye) ve Hopa (480 üye) Ticaret ve Sanayi Odaları'na kayıtlı toplam 2.368 üye bulunmaktadır.

Odalardan şoförler ve otomobilciler odalarına 3.788, bakkallar ve sebzeciler odasına 546 ve giyim eşyaları odasına da 263 üye kayıtlıdır.

Kooperatifler

Artvin genelinde 4.821 üyeli 119 adet yapı kooperatifi, 2.185 üyeli 17 adet motorlu taşıyıcılar kooperatifi, 1.463 üyeli 12 adet tüketim kooperatifi, 4.573 üyeli 8 adet esnaf ve sanatkarlar kredi ve kefalet kooperatifi, 415 üyeli 6 adet küçük sanayi sitesi yapı kooperatifi ile 6 adet diğer olmak üzere 164 kooperatife kayıtlı toplam üye sayısı 13.457 'tür.

Mali Durum

Artvin genelinde toplam 8.747 kayıtlı vergi mükellefi (31.12.2002 itibariyle) bulunmaktadır.

Artvin'de vergi ve tahsilat durumu (Rakamlar Bin YTL)
	Tahakkuk	Tahsilat	Tahsilat Oranı
31.12.1998	9.425	8.489	% 90.7
31.12.1999	21.854	19.712	%90.2
31.12.2000	22.918	19.110	%83.4
31.12.2001	36.452	27.996	%76.8
31.12.2002	54.429	45.232	%83.1

Artvin'in, cari fiyatlarla 1999 yılı verilerine göre kişi başına gayrı safi yurtiçi hasılası 3.003 ABD Dolarıdır (DIE 1999).

Artvin'in, 1998 yılı verilerine göre 3.096 ABD doları olan kişi başına düşen milli geliri 1999 yılında 3.003 ABD dolarına gerilemesine rağmen Türkiye sıralamasında 2Tıncı sıradan 2l'inci sıraya yükselmiştir.

2002 yılı sonu itibariyle toplam kamu harcamaları 136.358 (n Defterdarlığı kayıtları) milyar TL olup gelirlerin giderleri karşılama oranı % 33'tür.

Hopa Gümrükleri Başmüdürlüğü İşlemleri

Artvin, Sarp Sınır Kapısı ve Hopa Limanı üzerinden gerçekleştirilen ithalat ve ihracat işlemleri ile ülkemizin önemli sınır kapılarından birine sahiptir.

31.08.1988 tarihinde Sarp Sınır Kapısının açılmasından sonra, sınır ili olarak Artvin'in, başta Gürcistan olmak üzere, yakın Bağımsız Devletler Topluluğu ülkeleriyle sosyal ve ekonomik ilişkileri önemli bir gelişim seyri izlemiştir.

Gürcistan ve BDT ülkeleriyle, ülkemiz arasında dostluk köprüsü görevini sürdüren Sarp Sınır Kapısından, sınır ticareti kapsamındaki ekonomik ilişkiler düzenli, kontrollü ve vergi kaybına meydan vermeyecek şekilde sürdürülmektedir.

İlde gümrük işlemleri, Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı taşra teşkilatı olarak Hopa Gümrükleri Başmüdürlüğüne bağlı, Hopa ve Sarp Gümrük Müdürlüklerince yürütülmektedir. Sarp Gümrük sahasında mevcut birimler arası koordinasyon Sarp Mülki İdare Amirliği'nce yürütülmektedir.

Hopa Gümrükleri Başmüdürlüğüne bağlı Hopa ve Sarp Gümrükleri ve bağlantı gümrük müdürlüklerinden gelen-giden yolcu, otomobil, otobüs, tır ve gemi sayılarının son 6 yıla ait bilgileri aşağıdaki tabloda görüldüğü gibidir.

Son altı yıllık veriler değerlendirildiğinde, Hopa Gümrük Müdürlüğü'nden yapılan ithalatta artış ihracatta azalış, Sarp Gümrük Müdürlüğü'nden yapılan ithalatta azalış ihracatta ise artış görülmüştür.

Hopa Gümrük Müdürlüğü'nün faaliyet alanında bulunan Hopa Limanı, 1997 yılında özelleştirilmiştir. Yıllık 3 milyon ton yük kapasiteli Hopa Limanının özelleştirildiği 1997 yılından 2001 yıla kadar gerçekleştirilen toplam yükleme miktarı 781.074 ton, toplam boşaltma ise 1.303.980 tondur.

Sarp Sınır Kapısı Yolcu ve Araç Trafiği
	Yolcu Sayısı		Otomobil Sayısı		Otobüs Sayısı		Tır Sayısı
Yıllar	Gelen	Giden	Gelen	Giden	Gelen	Giden	Gelen	Giden
1997	226.357	241.107	29.705	36.688	4.247	5.559	12.756	15.523
1998	272.332	265.112	32.736	43.174	5.223	5.591	17.346	19.507
1999	247.406	225.414	23.759	26.778	3.582	3.555	13.144	12.110
2000	223.692	196.845	12.988	21.937	2.945	3.082	11.254	11.214
2001	184.535	182.148	11.838	25.341	2.218	2.495	12.494	12.438
2002	149.066	145.414	6.761